Hürriyete Doğru (Orhan Veli Kanık) Şiirinin Eleştirisi

Gözle görülür bir biçimde serbest ölçüyle yazılan ve belirgin bir kafiye dizisi (sadece bazı dizeler arasında kafiye bulunmaktadır.) olmayan bu şiirde belli başlı imgelere rastlamak mümkündür. Ancak imgelerden bahsetmeden önce şiirde büyük ihtimalle ana amacı okuyucunun dikkatini çekmek ve şiirde bir ses yükselişi yaşamak için “Heeeey! / Ne duruyorsun be, ...” şeklinde  haykırış ifadeleri kullanılmıştır. 

Şiirdeki imgelere odaklanırsak asıl imgenin hürriyet olduğunu görürsünüz. Günlük yaşamda da hürriyet kavramı her birey için farklı bir manaya sahiptir. Orhan Veli, kendine göre olan hürriyeti deniz üzerinden anlatmıştır. Ancak buradaki deniz kavramı bildiğimiz su anlamında değil içinde suyun içinde barındırdıkları anlamındadır. Çünkü şiirdeki “Görmüyor musun, her yanda hürriyet; / Yelken ol, kürek ol, dümen ol, balık ol, su ol; / Git gidebildiğin yere.” dizelerinden de anlaşılacağı gibi Orhan Veli için hürriyet demek deniz gibi başı sonu belli olmayan bir diyarda istediğin herhangi bir nesne olarak istediğin yere gidebilmektir. Bu tanıma uygun başka bir kavram da yaşamdır. Yani hürriyet yaşamaktır. Yaşarken istediğin kişi olup istediğin şekilde yaşamaktır. Orhan Veli “yaşam” kavramını hürriyet üzerinden anlatmıştır. 

Şiir Garip akımına uygun olarak yalın ve sade bir dilde yazılmış olsa da şiirin zirve noktasında bir kaos vardır. Bu kaos da bizim ikinci imgemizdir. Yaşamın kaosluğu denizde balık tutarken başlayan ve bir fırtınada biten olaylar zinciriyle anlatılmıştır. İlk olarak şiirin başlangıcında her balıkçının yaptığı gibi erken uyanan ve yavaşça denize açılan karakterimiz veya şairimiz, ağına takılan balıkları ağını silkeleyerek teknesine dökerken bir anda bir kıyamet kopmaya başlamıştır. İşte bu olay örgüsünde normal şekilde ilerlenen bir yaşam döngüsünün bir anlık kaosa uğraması anlatılmak istenmiştir. Bu kaos ifadesini daha da güçlendirmek için “Deniz kızları mı dersin, kuşlar mı dersin;” gibi zıt kavramlar (deniz kızı bir hayal ürünüyken, deniz kuşları gerçektir) ve “Bayramlar seyranlar mı dersin, şenlikler cümbüşler mi?” gibi aynı anlam veya duyguyu veren kelimeler kullanılmıştır. Şiirin sonunda da karakterimiz kaos nedeniyle kendi yaşam döngüsünden kurtulmuştur ve artık istediğini yapmakta özgürdür.

Şiire ulaşmak için tıklayınız.

Belirtmek isterim ki bu eleştiri sadece benim kendi fikirlerimi içermektedir. Asla bir akademik değerlendirme olarak görülmemelidir.